1. Wstęp
Celem niniejszego opracowania jest dyskusja roli organizacji społeczeństwa obywatelskiego w funkcjonowaniu Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (EKES-u), w tym znalezienie odpowiedzi na pytanie czy i na ile organizacje te poprzez zaproponowanych przez siebie członków EKES-u, uczestniczą w dialogu obywatelskim na poziomie Unii Europejskiej (UE). W rozważaniach tych istotną rolę odgrywać będą prawny i faktyczny status samego Komitetu i jego umocowania wśród unijnych instytucji, „zdolność koalicyjna” EKES-u oraz rola członków Komitetu w kontekście skuteczności oddziaływania EKES-u na prace Unii Europejskiej, które to oddziaływanie, ze względu na prawnie niewiążący charakter wydawanych przez Komitet opinii w praktyce zależy również od stopnia zaangażowania zainteresowanych członków Komitetu w promocję, w tym pozaformalną, stanowisk Komitetu. (Jančić 2023, 25)
Kolejną kwestią wymagającą wyjaśnienia będzie znalezienie odpowiedzi na pytanie, na ile doświadczenie dialogu obywatelskiego z poziomu UE przydatne jest w rozwijaniu dialogu obywatelskiego na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym.
W poszukiwaniu odpowiedzi na powyższe pytania badawcze zostanie dokonany przegląd definicji dialogu obywatelskiego na poziomie europejskim, w tym w kontekście rozróżnienia od dialogu społecznego. Przydatne okaże się rozróżnienie używanych w EKES-ie pojęć „zorganizowane społeczeństwo obywatelskie” versus „organizacje społeczeństwa obywatelskiego”. Omówione zostaną traktatowe (ale również faktyczne) funkcje EKES-u.
Spojrzymy również na relacje zachodzące pomiędzy EKES-em a innymi emanacjami dialogu obywatelskiego na poziomie unijnym, takimi jak Konferencja w sprawie przyszłości Europy czy też europejska inicjatywa obywatelska (ECI). EKES wspiera bowiem ECI, zarówno organizując doroczną konferencję „Dzień Europejskiej Inicjatywy Obywatelskiej” – od 2024 roku w ramach „Tygodnia Społeczeństwa Obywatelskiego” a także w ramach powołanej w ramach Komitetu dedykowanej Grupy ad hoc.
Wreszcie, spojrzymy na funkcjonowanie Grupy Łącznikowej EKES – europejskie organizacje i sieci społeczeństwa obywatelskiego. Reasumując, spróbujemy znaleźć odpowiedź na pytanie, na ile trafne jest – nieformalne, ale obecne w retoryce Komitetu mission statement EKES-u, zgodnie z którym stanowi on „pomost pomiędzy Europą a społeczeństwem obywatelskim”.
Opracowanie, jak to zaznaczono w tytule, powstało z „perspektywy uczestniczącej”. Autor jest bowiem członkiem Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego, reprezentującym polskie społeczeństwo obywatelskie nieprzerwanie od 2010 roku; na pierwszą połowę pięcioletniej kadencji 2025 – 2030 wybrany został przez Grupę III EKES-u Organizacje społeczeństwa obywatelskiego na jej wiceprzewodniczącego.
Tym istotniejsze jest uwzględnienie literatury naukowej odnoszącej się do treści opracowania. Pozwoli to na skonfrontowanie – z konieczności częściowo subiektywnych – „wewnętrznych” obserwacji z badawczą perspektywą zewnętrzną.
Ilekroć w niniejszym opracowaniu pojawiają się określenia funkcji i stanowisk w rodzaju męskim, obejmują one osoby ludzkie dowolnej płci.
Autor:
dr Krzysztof Balon
Główny Ekspert ds. Makrostruktur Społecznych, Architekt Systemów Dialogu
Weteran europejskiej i krajowej polityki społecznej, łączący rygor akademicki z twardą pragmatyką negocjacji na najwyższych szczeblach decyzyjnych (m.in. w ramach struktur doradczych Unii Europejskiej). W swoim dorobku posiada dziesiątki wdrożonych rekomendacji, które realnie ukształtowały ramy prawne dla funkcjonowania biznesu i organizacji pozarządowych w Polsce.
W swoich badaniach naukowych odrzuca teoretyzowanie na rzecz inżynierii społecznej. Udowadnia, że prawdziwy dialog społeczny nie jest narzędziem ustępstw, lecz strategiczną tarczą ochronną dla biznesu. W ramach Think Tanku ERPIN dostarcza decydentom i przedsiębiorcom mapy nawigacyjne po skomplikowanym ekosystemie relacji państwo–biznes–obywatel, chroniąc polski kapitał przed nieprzewidzianymi wstrząsami legislacyjnymi.
Jego najnowsza publikacja to lektura obowiązkowa dla liderów, którzy rozumieją, że w nowoczesnej gospodarce przewagę konkurencyjną buduje się nie tylko w Excelu, ale przede wszystkim przy stołach, przy których pisane jest prawo.